Spiritualiteit en methoden
Als je gaat kijken naar de Soefi’s of je gaat kijken naar de Zen mystici. Het gaat allemaal om de authentieke ervaring waarin je geraakt wordt in datgene wat woordeloos is. Dat is het mystieke moment. Het mystieke moment is het moment van aangeraakt worden. Het voeling hebben, het ontmoeten van die grote werkelijkheid. En bij de Christelijke mystiek wordt dat in een jargon gegoten die verwijst naar de bijbel en dan heet het de Christelijke-mystiek. Vat je het in een Boeddhistisch jargon dan is het Boeddha-mystiek. Is het in Islamitisch jargon dan het Islam-mystiek. Maar het verwijst allemaal naar het woordeloze en daarin is de kern van de mystiek van de Christelijke hetzelfde als bij de anderen. Alleen de methodiek om er te komen is anders. De verschillende stromingen beschrijven andere methodes. Dat zijn de verschillende wegen om in verbinding te komen met het ondenkbare. Al van oudsher zijn er verschillende manieren om daarmee in contact te komen. Ze worden heel mooi beschreven in verschillende soorten yoga. Bakti yoga, Karma yoga en Raja yoga. Bakti yoga is de yoga van de liefdevolle overgave. Op de een of andere manier moet je aan de grenzen van je denken en je ego voorbij. Dat kan door liefdevolle overgave. Binnen het Hindoeïsme bestaan verschillende stromingen die, door het vereren van Godheden, tot die overgave komen. Ook binnen de Christelijke mystiek is dat de meest gebruikelijke manier. De liefdevolle overgave aan Jezus, aan Maria. Je legt je ‘ik’ in handen van iets dat groter is dan jezelf. Om tot die overgave te komen kan het helpen om daarbij een beeld te gebruiken van een godheid. Alleen zul je voorbij dat beeld moeten gaan. Dat beeld zal leeg moeten worden. Anders blijf je aan dat beeld plakken. Je ziet dan ook dat de mystici zich uiteindelijk helemaal losmaken van al die bekende beschrijvingen en beelden. Als ze de weg gegaan zijn merken ze uiteindelijk dat de weg slechts een middel was.
De Karma yogi handelt zonder veel na te denken over wat hij gedaan heeft of wat hij gaat doen. Hij handelt vrij en open in het huidige moment zonder zich te belasten met schuld of angst.
Een voorbeeld daarvan is de barmhartige Samaritaan. Hij ziet daar iemand liggen en gaat deze direct verzorgen, zonder nadenken. Hij zorgt dan dat er een herbergier komt en gaat weer verder.
De Raja yogi gebruikt de filosofische meditatieve wijze. Deze probeert langzaam alle beelden via meditatietechnieken los te laten.
Dit zijn de verschillende wegen. In de Christelijke mystiek ligt het accent meer op de overgave om in contact te komen met het hogere.

Ligt dat ook niet dicht bij het Boeddhisme?
Sommige vormen van de Christelijke mystiek liggen dicht bij sommige vormen van het Boeddhisme. Maar het Boeddhisme is ook ontzettend divers. Zen wordt juist gekenmerkt door zoveel mogelijk methodevrij te zijn. Om te voorkomen dat men aan de methode gaat hechten. Terwijl Tich Nah Than de weg gaat van het eenvoudige leven en eenvoudig handelen. Kijk je naar het Tibetaans Boeddhisme dan kun je de overgave en het wegcijferen weer terug vinden.
Er is niet één weg, er zijn oneindig veel wegen. Er bestaat niet zoiets als de absoluut beste weg. Er is niets zo erg als mensen zeggen: “mijn methode is de enige waarheid”.
Een weg kan voor jou op dat moment de beste keus zijn, maar morgen kan het voor jou weer anders zijn. Het is wel een risico als mensen elke dag weer een andere weg proberen. Ik denk niet dat dit tot enig heil leidt. Maar er is niet een beste methode.

Als mensen zoekend zijn is het misschien wel moeilijk om een keuze te maken.
Ik denk dat iedere methode voor iedereen zou kunnen op een bepaald moment. Ik denk dat het belang van een methode op bepaald moment niet is dat die methode jou ergens brengt maar dat die methode jou losweekt uit een heleboel dingen waar je aan vastzat. En dat kan elke methode zijn.

Dus het maakt niet uit of je met een kano of met een roeiboot naar de overkant gaat?
Nee, of je mediteert met of zonder mantra’s maakt ook niet uit. Maar als een mantra jou helpt om een heleboel andere dingen, waar je voortdurend in je gedachten door geobsedeerd wordt, los te kunnen laten, dan is die mantra een goede keus. Het gaat alleen maar om dat loslaten. Zoals ik al zei, het afpellen van de ui. Al die schillen moeten transparant worden.
En daar kunnen methodes voor helpen. Maar als je iets loslaat en daarvoor in de plaats de methode heilig verklaart dan raak je van de regen in de drop. Een weg kan je soms uit beknellende zaken bevrijden, maar uiteindelijk moet je er weer van loskomen.
Je zult uit de schuld en angst moeten worden losgeweekt en alles wat dat veroorzaakt heeft in je leven. Wat is goed en wat is fout? Weten wij dat? Dat is arrogant.

We denken het wel te weten.
Op een bepaald moment moet je ook keuzes durven maken op grond van wat je op dat moment denkt wat goed is en verkeerd. Het is belangrijk om te bedenken dat het op dat moment jouw beperkte visie op de werkelijkheid is die jou die keuze laat maken. Een andere dag kun je er anders tegenaan kijken. Dus je maakt wel keuzes en die moet je ook maken anders kun je niet leven. Je moet die keuzes vanuit je geweten op dat moment doen, maar besef wel dat het allemaal heel betrekkelijk is, dat is elke keer een keuze door invloeden van dat moment.

Wat bij ons waar is, is in een andere cultuur andersom waar.
Ja, dat is cultuur d.w.z. dat je die cultuur niet helemaal van je af moet gooien, nee je moet alleen beseffen, ervan bewust zijn dat het maar een cultuur is. Als jij geboren was in Marokko was je nu Islamiet geweest.

Dan had ik nu een hoofddoek gedragen.
Ja, wie weet. Er is niets mis mee om een hoofddoek te dragen. Maar als je zegt dat het dan alleen goed is, dan ga je over een grens heen. Dan ga je jouw idee verwarren met de werkelijkheid en deze een ander opleggen. Dat vind ik het mooie van, door de bank genomen, de Hindoeïst en de Boeddhist. Dat zijn religies die meer verdraagzaam zijn en laten iedereen de ruimte zijn eigen weg te gaan. Dat vind ik wel heel mooi.

Ze stralen ook iets meer uit van wat ze zeggen, althans de Boeddhisten die ik ken. En als ik naar de dominees kijk die ik ken zijn ze meestal erg zwaar.
Ja, ik denk dat als je bij de Boeddhisten uitkomt, ze allemaal een bepaalde blijheid uitstralen.

Het lijkt me wel een voordeel om in je eigen cultuur te kunnen blijven.
Ja, het Tibetaans Boeddhisme is wezensvreemd voor onze cultuur. En je kunt hetzelfde doel terugvinden in onze eigen cultuur. Er ligt alleen zo’n beladen saus overheen dat je het niet meer ziet. Zelf heb ik het teruggevonden in het Thomas evangelie. Omdat daar diezelfde kern in zit. Dat ben ik ook tegengekomen in kloosters waar sommige mensen zo vrij en authentiek waren. Die mensen stralen iets uit en zijn helemaal zichzelf. Die zijn niet meer bang, die zijn vrij en dat is prachtig. Deze mensen vind je terug in elke religie.